به گزارش پترو معدن؛ در فعالیتهای معدنی، بهویژه در واحدهای فرآوری مواد معدنی که به روش تر فعالیت میکنند، آب یکی از نهادههای اصلی تولید محسوب میشود. میزان بالای مصرف آب در این واحدها، با توجه به ظرفیتهای بالای تولید، فشار مضاعفی بر منابع آبی کشور وارد میکند؛ بهویژه در شرایطی که کشور با محدودیت شدید منابع آب و بحران کمآبی مواجه است. از اینرو، تامین آب مورد نیاز صنایع معدنی به یکی از ضرورتهای انکارناپذیر تبدیل شده است. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی که با عنوان «راهکارهای مدیریت باطلههای معدنی: بررسی وضعیت بازیابی آب از باطله کارخانههای فرآوری مواد معدنی» منتشر شده، به مساله تامین آب واحدهای معدنی و واحدهای فرآوری از طریق منابع غیرمتعارف پرداخته است.
مطابق ماده (۳۹) قانون برنامه هفتم پیشرفت، آب مورد نیاز معادن باید از منابع آب غیرمتعارف تامین شود. در این چارچوب، استفاده از آب دریا پس از نمکزدایی، پسابهای شهری و صنعتی و بهویژه بازیابی آب از باطله کارخانههای فرآوری مواد معدنی، از مهمترین گزینههای تامین آب مورد نیاز معادن به شمار میروند. بنابراین، بازیابی آب از باطلهها، علاوه بر کاهش برداشت از منابع آب متعارف، به بهبود شاخصهای زیستمحیطی، کاهش حجم باطلهها و افزایش ایمنی سدهای باطله نیز کمک میکند.
همچنین بررسی روند بهرهوری آب در بخش معدن طی دوره ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ مبتنی بر دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد که با وجود افزایش مصرف بهینهتر آب در تولید معدنی، این بهبود عمدتا از سال۱۴۰۱ به بعد شتاب گرفته است. ارزش تولید به ازای هر هزار مترمکعب آب از حدود ۱.۴میلیارد تومان(بر اساس سال پایه ۱۴۰۰) در سال۱۳۹۷ به بیش از ۵.۳ میلیارد تومان در سال۱۴۰۳ رسیده که نشاندهنده افزایش بهرهوری اقتصادی مصرف آب در این بخش است.
همچنین میزان تولید معدنی به ازای هرمیلیون مترمکعب آب نیز در این دوره رشد قابلتوجهی داشته و از حدود ۲۴۰۰ تن به بیش از ۱۲هزار تن افزایش یافته است. با این حال، بخش مهمی از این جهش بهرهوری در سالهای اخیر میتواند ناشی از تغییر ترکیب تولید، افزایش سهم معادن بزرگ و رشد ارزش محصولات معدنی باشد. در مجموع، روند موجود نشان میدهد بخش معدن در مسیر استفاده کارآمدتر از منابع آبی حرکت کرده است؛ اما تداوم این روند نیازمند سرمایهگذاری در فناوریهای کمآببر، بازچرخانی آب و بهینهسازی فرآیندهای تولیدی است.
الگوهای تامین آب از منابع غیرمتعارف
در گزارش منتشرشده توسط مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی تاکید شده یکی از الگوهای تامین آب از منابع غیرمتعارف، استفاده از آب دریا است. تاکنون ۶سامانه انتقال آب از خلیجفارس و دریای عمان برای تامین بخشی از نیازهای صنعتی استانهای هدف طراحی و اجرا شده است. با این حال، این روش علاوه بر تامین بخشی از نیاز آبی صنایع، بهدلیل هزینههای بالا، پیامدهای زیستمحیطی و مصرف قابلتوجه انرژی، بهویژه در شرایط ناترازی انرژی کشور، راهکاری اقتصادی محسوب نمیشود. در مقابل، تصفیه و بازچرخانی فاضلابهای شهری و صنعتی بهعنوان گزینهای مکمل و پایدار، از نظر اقتصادی و زیستمحیطی مزایای قابلتوجهی دارد؛ هرچند چالشهایی مانند محدودیت ظرفیت تصفیهخانهها و شبکههای انتقال و توزیع همچنان وجود دارد. از اینرو، یکی از مهمترین راهکارهای کاهش مصرف آب تازه در معادن، بازیابی آب از باطله کارخانههای فرآوری مواد معدنی است.
ظرفیت مغفول بازیابی آب از باطلهها
بازیابی آب از باطلههای معدنی، یکی از مهمترین گزینههای تامین آب مورد نیاز معادن کشور به شمار میرود. در حال حاضر، برخی مجتمعها و کارخانههای بزرگ معدنی از تیکنرهای مخروطی عمیق استفاده میکنند که امکان بازیابی حدود ۶۳ تا ۶۷ درصد آب موجود در باطلههای کارخانه فرآوری را فراهم میکند. تعداد کمتری از واحدهای معدنی نیز از فناوری تیکنر–فیلتر و انباشت خشک باطله استفاده میکنند که با بهرهگیری از آن، امکان بازچرخانی حدود ۷۵ تا ۹۰درصد آب مصرفی خطوط فرآوری فراهم میشود. این روش علاوه بر کاهش قابلتوجه هزینههای تامین آب تازه، پایداری بیشتری در تامین آب مورد نیاز کارخانههای فرآوری ایجاد میکند. در مقابل، برخی صنایع معدنی فاقد مدار بازیابی آب از باطله کارخانه فرآوری هستند که این موضوع موجب هدررفت بخش قابلتوجهی از منابع آب میشود.
عملکرد شرکتهای معدنی در زمینه بازیابی آب از باطله کارخانههای فرآوری، حتی در صورت استفاده از فناوریهای مشابه، متفاوت است و میزان بازیابی آب در بسیاری از شرکتهای معدنی کشور پایینتر از ظرفیتهای موجود است. این تفاوت عملکرد میتواند ناشی از عواملی مانند ویژگیهای کانسنگ، طراحی مدار فرآوری و میزان استانداردسازی عملیات آبگیری از باطلهها باشد. بر این اساس، هرچند در قوانین بالادستی، از جمله قانون برنامه هفتم پیشرفت، بر تامین آب صنایع آببر از منابع آب غیرمتعارف تاکید شده است، اما اجرای ناکافی این سیاستها موجب شده است که بخش قابلتوجهی از آب مورد نیاز معادن همچنان از منابع آب متعارف تامین شود.
از مهمترین چالشهای توسعه بازیابی آب از باطله کارخانههای فرآوری مواد معدنی، بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی تامین آب معادن، میتوان به نبود پایگاه اطلاعاتی جامع و بهروز درباره مصرف آب در صنایع معدنی، فقدان نهاد متولی واحد و قوانین و مقررات کافی برای برنامهریزی، سیاستگذاری و نظارت بر ارتقای بهرهوری آب در این بخش، نبود تاکید کافی بر بازیابی آب از باطلهها در اسناد بالادستی بهعنوان یکی از منابع آب غیرمتعارف و همچنین در اولویت نبودن این راهکار برای بهرهبرداران معادن اشاره کرد.
انتها یپیام/
