عراق دومین مقصد بزرگ صادراتی در ایران

به گزارش پترو معدن؛ تشدید محدودیت‌های دریایی، اهمیت مرزهای زمینی و تجارت با همسایگان را افزایش داده است. عراق با ۶گذرگاه فعال و سهم بیش از ۲۰درصدی از صادرات ایران، مهم‌ترین شریک زمینی کشور محسوب می‌شود. با این حال، اهمیت نقش دریا در تجارت، ظرفیت جایگزینی این مسیر‌ها را محدود کرده است.

 اعمال محدودیت از سوی ایران برای تردد در تنگه هرمز و همچنین اجرای طرح‌هایی تحت عنوان محاصره دریایی از سمت ایالات متحده برای تجارت با اتکا به این مسیر، فرآیندهای واردات کالا به کشور و صادرات از مبدأ ایران را بسیار دشوار کرده است. در این میان نقش سایر مرزهای کشور برای تداوم تجارت پررنگ‌تر شده است. گستردگی ایران و مرزهای گسترده کشور یکی از مزیت‌هایی هستند که محاصره کشور را در عمل بی‌نتیجه می‌گذارند، اما همچنان این سوال جدی مطرح است که سایر مرزهای کشور از چه ظرفیتی برای پوشش دادن ظرفیت از دست رفته در بنادر جنوبی کشور برخوردار هستند؟

توجه به این نکته ضروری به‌نظر می‌رسد که بنادر سهم 79 درصدی از تامین نیازهای وارداتی و سهم 73 درصدی از صادرات کشور را در اختیار دارند. بنابراین هر نوع وقفه در عملکرد بنادر جنوبی کشور به‌منزله تحمیل خسارات جدی به اقتصاد ایران خواهد بود. در این گزارش نقش عراق برای پوشش تجارت کشور در شرایط تنش‌زای حاکم بر منطقه بررسی شده است.

از مجموع تجارت 130‌میلیارد دلاری کل کشور در سال 1403، بیش از 12.5میلیارد دلار آن از مرزهای عراق انجام گرفته است. به این معنی که عراق در این سال سهم 9.6 درصدی از کل تجارت خارجی کشور را در اختیار داشته است. حال این سوال مهم مطرح است که عراق از چه توانی برای ارتقای سهم خود در تجارت خارجی ایران برخوردار است.

ایران با عراق از طریق استان‌های آذربایجان غربی (کیله سردشت – تمرچین)، استان ایلام (مرز مهران – زرباطیه عراق)، کردستان (باشماق – سیراند)، کرمانشاه (خسروی – پرویزخان) و خوزستان (چزابه – شلمچه) از طریق گذرگاه‌های مرزی هم‌مرز است. در همین‌حال بندر ام القصر و بندر فاو از بنادر مهم کشور عراق هستند. بندر ام‌القصر بزرگ‌ترین بندر عراق در استان بصره در منطقه ام القصر در نزدیکی مرز عراق و کویت است.

بندر ام القصر یکی از بهترین بنادر عراق است که بخش مهمی از کرانه خلیج‌فارس را در مجاورت عراق کنترل می‌کند. پروژه بندر فاو نیز که در دست اجرا است، شامل ساخت 90 اسکله از جمله 50 اسکله برای کانتینر، 12 اسکله برای محموله‌های عمده و تعداد دیگری برای اسکله‌های نفتی با ظرفیت کل 2‌میلیون کانتینر در سال است.

عراق دومین مقصد بزرگ صادراتی ایران است. از مجموع 57.84‌میلیارد دلار صادرات کل کشور در سال 1403، برابر 11.94میلیارد دلار به مقصد عراق صادر شده است. به این ترتیب یعنی بیش از 20 درصد صادرات کشور به مقصد عراق بوده است. در طول سالیان گذشته همواره عراق در رده مهم‌ترین مقاصد صادراتی ایران به‌شمار رفته هرچند ارزش واردات ما از مبدأ عراق بسیار ناچیز است.

سهم عراق از کل نیازهای وارداتی کشور در طول 3 سال اخیر کمتر از 3 درصد بوده است. حال این سوال مهم مطرح می‌شود که با توجه به محدودیت‌های پیش روی تامین کالا از بنادر جنوبی کشور، آیا عراق می‌تواند بخشی از این مشکل را مرتفع کند.