به گزارش پترو معدن؛ ارزیابیها حاکی از آن است که تابآوری اقتصاد با تابآوری خانوار در دو مسیر متفاوت حرکت میکنند. در سالهای اخیر، اقتصاد کلان همچنان از منظر رشد اقتصادی، پایدار بوده است و با وجود میانگین رشد اقتصادی مثبت، رفاه خانوارها همزمان زیر فشار تورم، کاهش قدرت خرید، بیکاری و نااطمینانی اقتصادی تضعیف شده است. آمارها نشان میدهد در سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ متوسط رشد اقتصادی ایران حدود ۳.۸درصد بوده، اما متوسط رشد مصرف خانوار منفی و متوسط رشد مصرف دولتی مثبت بوده است.
این وضعیت به این معنی است که ثمره رشد اقتصادی به زندگی مردم منتقل نشده است. تورم مزمن، افت ارزش پول ملی و افزایش هزینههای زندگی باعث شده، حتی طبقه متوسط نیز آسیبپذیر شود و نرخ فقر افزایش یابد. به نظر میرسد در حال حاضر، سیاستگذاران بیشتر بر دوام اقتصاد کلان و مخارج دولت تمرکز داشتهاند تا وضعیت رفاهی مردم. برای بازسازی تابآوری خانوارها، مهار تورم، کاهش کسری بودجه، رشد اقتصادی فراگیر، حمایت هدفمند از دهکهای پایین و کاهش ریسکهای سیاسی ضروری است.
سیاستگذاران در ایران به طور معمول، به تابآوری دولت و اقتصاد کل توجه میکند تا تابآوری خانوار. موفقیت اقتصادی اغلب با معیارهایی مانند ثبات بازار ارز، ادامه صادرات نفت یا کنترل کسری بودجه سنجیده میشود. اگرچه این شاخصها بسیار اهمیت دارند، اما این آمارها بدون توجه به جزئیات، لزوما نشاندهنده وضعیت واقعی جامعه نیستند. ممکن است دولت بتواند اقتصاد را در سطح کلان مدیریت کند، اما فشار معیشتی همچنان روی دوش مردم باقی بماند. درحالیکه در هر نظام اقتصادی پایدار، وضعیت خانوار باید مهمترین معیار سیاستگذاری باشد، زیرا پایداری اجتماعی در نهایت از دل امنیت معیشتی مردم شکل میگیرد.
تجربه تنشهای اجتماعی در سالهای اخیر در ایران نشان داده بخش مهمی از نارضایتیها ریشه در فشار معیشتی و احساس بیآیندگی اقتصادی دارد. جامعهای که در آن مردم هر سال فقیرتر شوند، طبقه متوسط کوچکتر شود و امکان ارتقای اقتصادی از بین برود، دیر یا زود وارد چرخه نارضایتی و بیثباتی خواهد شد.
چه باید کرد؟
برای بازسازی تابآوری خانوار، نخستین و مهمترین مساله مهار تورم است. تا زمانی که تورم مزمن ادامه داشته باشد، هرگونه سیاست حمایتی در نهایت بیاثر خواهد شد. تورم در واقع مانند موریانهای است که بهتدریج قدرت خرید، پسانداز و امنیت اقتصادی خانوار را از بین میبرد. در اقتصادی که تورم بالاست، حتی افزایش دستمزد یا پرداخت یارانه نیز بهسرعت ارزش خود را از دست میدهد. به همین دلیل، مهمترین شرط احیای تابآوری خانوار، بازگرداندن ثبات به سطح عمومی قیمتهاست. بدون مهار تورم، هیچ سیاست اجتماعی یا حمایتی دوام نخواهد داشت. برای کنترل تورم راهکاری به جز، کاهش کسری بودجه، انتظارات تورمی و کنترل رشد نقدینگی وجود ندارد.
دومین مساله، دستیابی به رشد اقتصادی فراگیر است؛ رشدی که عمده گروههای اجتماعی در آن مشارکت داشته باشند و منافع آن فقط به بخشهای محدود یا گروههای خاص نرسد. یکی از مشکلات اقتصاد ایران این بوده که حتی در دورههای رشد اقتصادی نیز بخش بزرگی از جامعه احساس بهبود نکرده است. دادههای مرکز آمار نیز این مساله را تایید میکند. وقتی رشد اقتصادی متوسط از 1400 تا 1403، ۳.۸ درصد ثبت میشود اما رشد مصرف خصوصی منفی است، یعنی رشد ایجادشده به سفره خانوار منتقل نشده است.
سومین مساله، طراحی سیاستهای حمایتی هدفمند است. بسیاری از سیاستهای حمایتی در ایران بهدلیل تورم بالا عملا تبخیر میشوند. یارانهای که امروز پرداخت میشود، ممکن است چند ماه بعد بخش بزرگی از ارزش واقعی خود را از دست بدهد. بنابراین حمایت اجتماعی باید هوشمند، پایدار و متناسب با نیاز واقعی خانوارها باشد. حمایت از دهکهای پایین میتواند بخشی از فشار اقتصادی بر خانوارها را کاهش دهد. اما این سیاستها زمانی موثر خواهند بود که همزمان با کنترل تورم اجرا شوند.
زمینه تحقق همه این اهداف، آزادسازی اقتصادی همراه با کاهش ریسکهای سیاست خارجی است. اقتصاد ایران در سالهای اخیر تحت تاثیر تحریم، جنگ، نااطمینانی سیاسی و محدودیتهای بینالمللی، هزینههای سنگینی پرداخت کرده است. سرمایهگذاری کاهش یافته، رشد اقتصادی ناپایدار شده و امکان برنامهریزی بلندمدت برای خانوار و بنگاه محدود شده است. تا زمانی که اقتصاد در معرض ریسکهای شدید خارجی قرار داشته باشد، مهار پایدار تورم و ایجاد رشد فراگیر دشوار خواهد بود.
اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تغییر زاویه نگاه در سیاستگذاری است. معیار موفقیت نباید فقط دوام دولت یا ادامه حرکت اقتصاد کل باشد، بلکه باید سنجید که خانوار ایرانی تا چه حد احساس امنیت اقتصادی، امید به آینده و امکان زندگی آبرومند دارد. ممکن است ماشین اقتصاد هنوز حرکت کند، اما اگر سرنشینان آن زیر فشار تکانهای شدید خسته، فرسوده و ناامید شوند، این حرکت در بلندمدت پایدار نخواهد ماند. تابآوری واقعی زمانی شکل میگیرد که خانوار بتواند دوباره برای آینده برنامهریزی کند، از پس هزینههای اساسی برآید و احساس کند هر سال فقیرتر و آسیبپذیرتر نمیشود.
انتهای پیام/
