به گزارش پترو معدن؛ با گذشت چهار سال از آغاز مذاکرات انتقال گاز روسیه به ایران، هنوز عملیات اجرایی پروژه آغاز نشده و میزان گاز تحویلی صفر است؛ در حالی که روسیه خطوط گازی چین و ترکیه را چند ماه پس از توافق وارد مرحله ساخت کرد. همکاری گازی ایران و روسیه در سال‌های اخیر با تفاهم‌نامه‌ها، مذاکرات و وعده‌های متعددی همراه بوده، اما هیچ‌کدام هنوز به آغاز عملیات اجرایی یک خط لوله مشخص منجر نشده است. این وضعیت زمانی بیشتر جلب توجه می‌کند که سابقه همکاری روسیه با چین و ترکیه نشان می‌دهد مسکو در پروژه‌های دارای نقشه راه روشن، تنها چند ماه پس از امضای توافق وارد مرحله ساخت شده است.
روسیه در همکاری با چین، پس از توافق سال ۲۰۱۴، حدود سه ماه زمان صرف کرد تا عملیات ساخت خط لوله انتقال گاز را آغاز کند. این مسیر سرانجام در سال ۲۰۱۹ وارد مدار شد و صادرات گاز روسیه به بازار چین را آغاز کرد. پروژه‌ای که امروز با عنوان «قدرت سیبری» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین مسیرهای صادرات زمینی گاز روسیه به آسیا به شمار می‌رود.
در همکاری با ترکیه نیز روندی کم‌وبیش مشابه شکل گرفت. توافق ساخت خط لوله «ترک‌استریم» در سال ۲۰۱۶ انجام شد و حدود هفت ماه بعد، عملیات ساخت آن آغاز شد. این خط لوله در سال ۲۰۲۰ به مرحله بهره‌برداری رسید و به یکی از مسیرهای اصلی انتقال گاز روسیه به ترکیه و جنوب اروپا تبدیل شد.
چهار سال مذاکره بدون شروع پروژه
مسیر همکاری روسیه با ایران تفاوت آشکاری با تجربه چین و ترکیه دارد. تهران و مسکو در سال ۱۴۰۱ تفاهم همکاری گازی را امضا کردند. دو سال بعد و در سال ۱۴۰۳، تفاهم دیگری درباره انتقال گاز روسیه به ایران شکل گرفت، اما این مذاکرات نیز به تعیین زمان شروع عملیات اجرایی نرسید.
اکنون در سال ۱۴۰۵، با وجود گذشت چهار سال از آغاز رسمی همکاری‌های گازی دو کشور، هنوز ساخت خط انتقال آغاز نشده است. مسیر دقیق انتقال، ظرفیت نهایی خط لوله، الگوی قیمت‌گذاری، نحوه تأمین مالی و سهم هر طرف در هزینه‌های پروژه نیز به‌صورت شفاف اعلام نشده است.
نتیجه عملی این تفاهم‌ها تا امروز روشن است؛ میزان گاز روسیه تحویلی به ایران همچنان صفر مترمکعب است. این در حالی است که مقام‌های دو کشور در مقاطع مختلف از ظرفیت بالای همکاری‌های گازی و تبدیل ایران به مسیر انتقال گاز روسیه سخن گفته‌اند.
یکی از مهم‌ترین موانع پروژه، نامشخص‌بودن مسیر انتقال گاز روسیه به ایران است. اجرای چنین طرحی به یک مسیر زمینی یا دریایی مطمئن، توافق کشورهای واسطه، سرمایه‌گذاری گسترده و قرارداد بلندمدت خرید گاز نیاز دارد. بدون حل این مسائل، تفاهم‌های سیاسی نمی‌توانند به جریان واقعی گاز تبدیل شوند.
گزینه عبور خط لوله از جمهوری آذربایجان یا مسیرهای شرقی پیش‌تر مطرح شده، اما هیچ‌یک به قرارداد اجرایی نرسیده است. انتقال گاز از مسیر دریای خزر نیز به زیرساخت‌های جدید و سرمایه‌گذاری سنگین نیاز دارد. بنابراین هنوز مشخص نیست گاز روسیه از کدام مسیر، با چه هزینه‌ای و در چه زمانی به شبکه گاز ایران خواهد رسید.
تعیین قیمت نیز یکی دیگر از نقاط مبهم مذاکرات است. ایران و روسیه هر دو از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز جهان هستند، اما محدودیت سرمایه‌گذاری و کمبود زیرساخت باعث شده است ایران در فصل سرد با ناترازی گاز روبه‌رو شود. واردات گاز روسیه می‌تواند بخشی از این کمبود را جبران کند؛ مشروط بر آنکه قیمت نهایی، هزینه انتقال و تعهدات طرفین از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشد.
تفاهم سیاسی جای قرارداد اجرایی را نگرفت
مقایسه پروژه ایران با خطوط قدرت سیبری و ترک‌استریم نشان می‌دهد مشکل اصلی، کمبود تفاهم‌نامه نیست. چین و ترکیه زمانی وارد همکاری پایدار با روسیه شدند که مسیر، بازار مصرف، حجم انتقال، قیمت و تأمین مالی پروژه تا حد زیادی مشخص شده بود. پس از حل این موارد، فاصله امضای توافق تا آغاز ساخت به چند ماه محدود شد.
در ایران اما هنوز اطلاعات دقیقی درباره الگوی اجرایی پروژه منتشر نشده است. اعلام اعداد بزرگ برای حجم احتمالی واردات، بدون مشخص‌شدن زیرساخت و قرارداد تجاری، نمی‌تواند به‌تنهایی نشانه پیشرفت پروژه باشد. خط انتقال گاز با بیانیه سیاسی ساخته نمی‌شود و برای رسیدن به مرحله اجرا، به قراردادهای الزام‌آور و برنامه زمان‌بندی نیاز دارد.
همکاری گازی تهران و مسکو همچنان روی میز قرار دارد و ظرفیت تبدیل‌شدن به یک پروژه مهم منطقه‌ای را حفظ کرده است؛ اما فاصله میان تفاهم و اجرا هر سال بیشتر می‌شود. چین سه ماه و ترکیه هفت ماه پس از توافق وارد مرحله ساخت شدند؛ ایران پس از چهار سال همچنان در انتظار تعیین نقطه آغاز است. تا زمانی که مسیر، قیمت، سرمایه‌گذاری و زمان‌بندی پروژه روشن نشود، گاز روسیه برای ایران بیش از آنکه یک جریان انرژی باشد، یک وعده تکرارشونده خواهد بود.
انتهای پیام/
