به گزارش پترو معدن؛ بحرانهای ژئوپلیتیکی معمولاً نخستین اثر خود را بر بازار نفت نشان میدهند، اما آنچه امروز در جهان در حال رخ دادن است تنها یک شوک نفتی دیگر نیست. تشدید درگیری میان ایران و آمریکا، بسته ماندن تنگه هرمز، نوسان قیمت نفت، طلا و مس و همزمان انتشار تازهترین گزارش انرژی جهان، تصویری متفاوت از آینده اقتصاد جهانی ترسیم میکند که در آن ایران همچنان در قلب امنیت انرژی جهان قرار دارد، اما اهمیت آن دیگر تنها به نفت و گاز محدود نمیشود.
جهان همزمان که برای باز نگه داشتن تنگه هرمز نگران است، بیش از هر زمان دیگری به مس، لیتیوم و دیگر مواد معدنی حیاتی نیاز دارد که این مواد میتوانند جایگاه ایران را در معادلات انرژی جهانی بازتعریف کنند.
نفت هنوز تعیینکننده است اما آینده بر دوش مواد معدنی خواهد بود
درحالیکه جنگ میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه شده و تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین نقاط بحرانخیز جهان باقی مانده است، گزارشهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی در روزهای اخیر نشان میدهد بازارهای جهانی وارد دورهای شدهاند که در آن ژئوپلیتیک، انرژی و معدن بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر وابسته شدهاند.
از یک سو مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی (IEA) هشدار داده است که اگر جریان نفت از تنگه هرمز طی هفتههای آینده به حالت عادی بازنگردد امنیت انرژی جهان با تهدیدی جدی روبهرو خواهد شد. از سوی دیگر گزارش آماری سال ۲۰۲۶ مؤسسه انرژی (Energy Institute) از یک نقطه عطف تاریخی خبر میدهد که در آن برای نخستین بار تمام رشد تقاضای برق جهان در سال ۲۰۲۵ از طریق منابع کمکربن تأمین شده و تولید برق از سوختهای فسیلی کاهش یافته است. این دو گزاره در ظاهر متناقض به نظر میرسند، اما در واقع دو روی یک سکهاند: جهان هنوز از نفت عبور نکرده، اما آینده خود را بر پایه برق و مواد معدنی حیاتی میسازد.
گلوگاه تنگه هرمز
اگرچه سهم انرژیهای تجدیدپذیر در تولید برق جهان با سرعتی بیسابقه در حال افزایش است، اما نفت همچنان ستون اصلی حملونقل و تجارت جهانی محسوب میشود. حدود یکپنجم تجارت جهانی انرژی از تنگه هرمز عبور میکند و ادامه اختلال در این مسیر، بهویژه اقتصادهای آسیایی را با فشار جدی روبهرو کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی توانسته با آزادسازی بخشی از ذخایر راهبردی نفت و افزایش تولید آمریکا قسمتی از شوک بازار را کنترل کند، اما مدیر این نهاد تأکید کرده است که این راهکارها دائمی نیستند و در صورت ادامه بحران، بازار جهانی با چالشهای عمیقتری مواجه خواهد شد. برای ایران این موضوع تنها یک ابزار فشار ژئوپلیتیکی نیست بلکه یادآور این واقعیت است که هنوز موقعیت جغرافیایی کشور در امنیت انرژی جهان نقشی بیبدیل دارد.
گلوگاه آینده در معادن خواهد بود
همزمان با این تحولات، گزارش سالانه مؤسسه انرژی از تغییری بنیادین در ساختار بازار جهانی انرژی پرده برمیدارد. در سال ۲۰۲۵ تولید برق جهان سه درصد رشد کرده، اما رشد تولید برق از منابع تجدیدپذیر حتی از افزایش تقاضا نیز بیشتر بوده است، بهگونهای که برای نخستین بار تولید برق از سوختهای فسیلی کاهش یافته و انرژیهای تجدیدپذیر به همراه برقآبی از زغالسنگ پیشی گرفتهاند.
رشد ۳۰ درصدی تولید برق خورشیدی و افزایش ۶۶ درصدی ظرفیت باتریها نیز نشان میدهد موتور اصلی اقتصاد آینده دیگر تنها نفت نیست، بلکه فلزاتی مانند مس، لیتیوم، نیکل و عناصر نادر خاکی خواهند بود. نکته قابل توجه آن است که خود مؤسسه انرژی هشدار داده گلوگاه امنیت انرژی جهان در حال انتقال از نفت و گاز به سمت مواد معدنی حیاتی است.
یونان که از بزرگترین مالکان ناوگان حمل گاز طبیعی مایع در جهان به شمار میرود، اعلام کرده است ممنوعیت انتقال گاز طبیعی مایع روسیه به کشورهای ثالث، بیش از آنکه به مسکو آسیب بزند، به شرکتهای اروپایی لطمه خواهد زد و زمینه را برای افزایش سهم رقبایی مانند آمریکا، چین و ژاپن فراهم میکند.
تصویب بسته تحریمی به تعویق افتاد
نمایندگان کشورهای عضو اتحادیه اروپا نتوانستند بر سر بیستویکمین بسته تحریمی علیه روسیه به توافق برسند. یونان و اتریش هر یک به دلایل متفاوت با بخشهایی از این بسته مخالفت کردهاند و در نتیجه، تصمیمگیری درباره آن به نشست بعدی در ۲۳ ژوئیه موکول شده است. تا آن زمان، سقف قیمت نفت روسیه بدون تغییر در ۴۴.۱۰ دلار برای هر بشکه باقی خواهد ماند.
هشدار آتن به بروکسل
مقامهای یونانی تأکید کردهاند که تحریمها باید توان اقتصادی روسیه را تضعیف کند، نه اینکه به رقبای خارج از اتحادیه اروپا فرصت تصاحب بازارهای انرژی را بدهد. به گفته آنها، سیاستهای تحریمی باید بهگونهای طراحی شود که ضمن حفظ فشار بر مسکو، به رقابتپذیری شرکتهای اروپایی آسیب وارد نکند.
انتهای پیام/
